Reaktif bedel nedir?
Reaktif bedel, işletmenin şebekeden çektiği ya da şebekeye verdiği reaktif enerji aktif enerjinin yasal oranını geçtiğinde elektrik faturasına eklenen kalemdir; halk arasında reaktif ceza denir. Sınır, kurulu gücü 50 kVA ve üstü olan abonede endüktifte %20, kapasitifte %15'tir. Sınır aşılırsa ölçülen reaktif enerjinin tamamı faturalanır.
Son güncelleme 24.10.2026 · Kaynak: EPDK 10961 sayılı Kurul Kararı (Resmî Gazete, 30.04.2022)
Taralı bölge: reaktif bedel
Reaktif enerji ve reaktif güç nedir?
Reaktif enerji, motor, trafo, kompresör ve balast gibi yüklerin manyetik alan kurmak için şebekeyle alıp verdiği enerjidir. İş yapmaz ama hatlarda akım taşır; bu yüzden aktif enerjinin belli bir oranını geçince ücretlendirilir.
Reaktif güç, bu enerjinin anlık değeridir ve kVAr ile ölçülür. Zaman içinde birikince reaktif enerji olur; faturaya kVArh olarak yazılan budur.
Sayaç iki değeri ayrı ölçer: aktif enerjiyi kWh, reaktif enerjiyi kVArh olarak. Reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı, güç katsayısıyla (cos φ) aynı şeyi anlatır. Oran küçüldükçe cos φ 1,00'e yaklaşır.
Güç katsayısı (cos φ, cos fi) kaç olmalı?
Kurulu gücü 50 kVA ve üstü olan abonede endüktif oran %20'yi geçmemeli; bu yaklaşık cos φ 0,98'e denk gelir. Kapasitif taraftaki %15 sınırı yaklaşık 0,99'dur. 50 kVA altında endüktif sınır %33, yani yaklaşık cos φ 0,95.
Reaktif ceza oranları ve kimler öder?
Reaktif bedeli mesken, aydınlatma, tek fazlı ve küçük aboneler dışındaki herkes öder; bunların çoğu ticari ve sanayi abonesidir. Sınır kurulu güce göre değişir ve aktif enerjiye oranla yazılır.
| Kurulu güç | Endüktif | Kapasitif |
|---|---|---|
| 50 kVA altı15 kW üstü ticari, sanayi | %33 | %20 |
| 50 kVA ve üstübüyük ticari ve sanayi aboneleri | %20 | %15 |
Bu abonelere uygulanmaz
- Mesken
- Aydınlatma
- Tek faz besleme
- 15 kW'a kadar kurulu güç
Kurulu gücü tam 50 kVA olan abone, 50 kVA ve üstü grubundadır. Kurulu gücü 15 kW ve altında olan aboneler reaktif bedel ödemez.
Endüktif ve kapasitif reaktif enerji
Sayaç reaktif enerjiyi iki yönde ölçer ve iki yönün sınırı ayrıdır.
Endüktif reaktif enerji ve endüktif ceza
Şebekeden çekilen reaktif enerjidir. Motorlar, kompresörler, trafolar ve balastlar çeker. Faturada 5.8.0 koduyla yazar. Aktif enerjinin %20'sini (50 kVA altında %33'ünü) geçerse faturaya endüktif ceza yazılır. Kompanzasyon panosundaki kondansatörler bu enerjiyi işletmenin içinde karşılar.
Kapasitif reaktif enerji ve kapasitif ceza
Şebekeye verilen reaktif enerjidir. Çoğunlukla yük düştüğünde devrede fazla kondansatör kaldığında oluşur. Faturada 8.8.0 koduyla yazar. Aktif enerjinin %15'ini (50 kVA altında %20'sini) geçerse faturaya kapasitif ceza yazılır. Röle ayarı ve şönt reaktörle dengelenir.
cos φ (cos fi) nedir?
Güç katsayısıdır: akım ile gerilim arasındaki faz farkının kosinüsü. 1,00 olduğunda şebekeden çekilen gücün tamamı iş yapar; değer düştükçe reaktif pay artar.
Reaktif bedel nasıl hesaplanır?
Reaktif enerji aktif enerjiye bölünür. Oran sınırı aşarsa o taraftaki reaktif enerjinin tamamı, EPDK'nın belirlediği reaktif enerji birim bedeliyle çarpılır.
- İki sınır birden aşılırsa iki tutardan yüksek olanı faturaya yazılır.
- Takvim yılındaki ilk aşımın bedeli faturada gösterilir ve aynı faturada düşülür.
- Sayaç kullanıcı kusuruyla sıfır yazarsa aktif enerjinin 0,90 katı üzerinden bedel çıkar.
Kapasitif ceza nedir?
Kapasitif ceza, işletmenin şebekeye verdiği kapasitif reaktif enerji aktif enerjinin %15'ini (50 kVA altında %20'sini) geçtiğinde yazılan reaktif bedeldir.
Kapasitif ceza neden gelir?
En sık sebep, yük azaldığında devrede gereğinden fazla kondansatör kalmasıdır. Gece, hafta sonu ya da vardiya aralarında motorlar durur; kondansatör kademeleri devreden çıkmazsa oran sınırı geçer. Yanlış röle ayarı ve yapışmış kontaktör de aynı sonucu verir.
Kapasitif ceza nasıl düşürülür?
- Röle ayarıKademelerin yük düşünce devreden çıkması sağlanır.
- Kademe düzeniKüçük yükte devrede kalan kademe ihtiyaca göre seçilir.
- Şönt reaktörYük azaldığında oluşan kapasitif reaktif gücü dengeler.
Faturadaki reaktif enerji bedeli satırı
Faturada “Reaktif enerji bedeli” satırı doluysa o dönem sınır aşılmıştır. Endüktif ve kapasitif değerler tüketim bölümünde, 5.8.0 ve 8.8.0 kodlarıyla yazar.
Reaktif bedel nasıl önlenir?
Reaktif bedeli önlemenin yolu kompanzasyon panosudur. Pano, reaktif gücü şebekeden çekmek yerine işletmenin içinde kondansatörlerle karşılar; röle, kademeleri yüke göre devreye alıp çıkarır.
Panonuz var ama ceza geliyorsa
En sık sebepler kapasitesi düşmüş kondansatör, yapışmış kontaktör, yanlış röle ayarı ya da panonun hesaplandığı günden bu yana büyümüş yüktür. Hangisi olduğu pano ölçülünce belli olur.
Sık sorulanlar
Reaktif bedel ile reaktif ceza aynı şey mi?
Evet. Faturadaki adı reaktif enerji bedelidir. Sınır aşılınca yazıldığı için reaktif ceza ya da reaktif tüketim bedeli de denir.
Reaktif ceza neden gelir?
Motor, kompresör ve trafo gibi yükler reaktif enerji çeker. Kompanzasyon panosu yoksa, gücü yetersizse ya da bir parçası arızalıysa oran sınırı geçer ve faturaya reaktif bedel yazılır.
Evim için reaktif bedel öder miyim?
Hayır. Mesken, aydınlatma, tek fazlı aboneler ve kurulu gücü 15 kW'a kadar olan aboneler reaktif bedel ödemez.
Sınırı bir kez aşmak hemen ceza mı demek?
Takvim yılındaki ilk aşımın bedeli faturada gösterilir ve aynı faturada düşülür. Aynı yıl içindeki sonraki aşımların bedeli ödenir.
Reaktif bedel iade edilir mi?
Sayaç kullanıcı kusuru yüzünden sıfır yazdığı için 0,90 kuralıyla bedel çıktıysa, son ödeme tarihine kadar itiraz edip sayacın doğru çalıştığını belgelerseniz bedel sonraki faturada düşülür ya da talebinizle 3 iş günü içinde iade edilir.
Kompanzasyon panosu her işletmeye gerekir mi?
Faturanızdaki oranlar sınırın altındaysa reaktif bedel çıkmaz. Motor, kompresör ve trafo gibi yükleri olan işletmelerde oran sınırı geçebilir. Önce faturanızla hesaplayın.
Şönt reaktör nedir, ne işe yarar?
Şönt reaktör, kompanzasyon panosunun kapasitif tarafına ayrı bir kademe olarak bağlanan bobindir. Yük azaldığında devrede kalan kondansatörlerin oluşturduğu kapasitif reaktif gücü dengeler. Kapasitif cezanın çözümü genellikle röle ayarı ve şönt reaktördür. Panodaki yeri
Reaktif bedel hangi yönetmelikte düzenlenir?
EPDK'nın Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esasları'nda. Reaktif enerji tarifesinin uygulanması 13. maddede, sınır kontrolü EK-1'de anlatılır. Bu sayfa, 10961 sayılı Kurul Kararı ile değişen metne dayanır (Resmî Gazete 30.04.2022, sayı 31825). Okundu 24.10.2026.